Ciężkie nogi i krążenie: książeczka od Galena do dziś

Rozdział IKrew, która miała znikać

Ciężkie nogi w czasach, gdy krew miała znikać

Zanim ktokolwiek zaczął mówić o żylakach czy o krążeniu w nogach, trzeba było zrozumieć rzecz podstawową: dokąd właściwie płynie krew. Ta książka zaczyna się więc daleko od dzisiejszych ciężkich nóg – w czasach, gdy uczeni mieli o krwi zupełnie inne wyobrażenie niż my.

Według teorii Galena krew powstawała w wątrobie, była rozprowadzana do serca i innych części ciała i tam się wchłaniała. William Harvey w dziele De motu cordis, wydanym po raz pierwszy we Frankfurcie w 1628 roku, sformułował teorię, że serce pompuje krew po ciele w obiegu kołowym. (Gonville & Caius College, Uniwersytet Cambridge)

Słowo „krążenie”, którego dziś używamy bez namysłu, ma więc swoją historię. Kiedy zastanawiamy się, skąd biorą się ciężkie nogi pod koniec dnia, korzystamy z wiedzy, która liczy niecałe czterysta lat – i która wciąż się rozwija. To dobra wiadomość: o nogach wiemy dziś więcej niż kiedykolwiek.

3

Rozdział IIZastawki w żyłach nóg

Zastawki żylne i ciężkie nogi: od opisu z 1603 roku do dziś

W 1603 roku włoski chirurg Hieronymus Fabricius ab Aquapendente wydał pismo De venarum ostiolis, czyli „O zastawkach żył”. Zastawek nie odkrył, ale w jego tekście znajduje się ich najstarszy znany szczegółowy opis i mocno wpłynął na prace Williama Harveya. (University of Pittsburgh, Health Sciences Library System)

Dziś wiemy o zastawkach znacznie więcej. Żyły nóg prowadzą krew z powrotem do serca, czyli w górę, wbrew grawitacji. Zastawki działają jak małe drzwiczki, które otwierają się tylko w jedną stronę, a mięśnie łydki przy chodzeniu ściskają żyły i popychają krew dalej. Gdy krew wraca wolniej, niektórzy opisują wtedy uczucie ciężkości w nogach.

Rysunek łydki od tyłu objaśniający ciężkie nogi i żylaki: mięśnie łydki, głęboka żyła otwarta wzdłuż z dwiema zastawkami i żyła powierzchowna pod skórą — obr. 1.Łydka od tyłu, czyli gdzie zaczynają się ciężkie nogi: pośrodku mięśnie łydki i głęboka żyła otwarta wzdłuż, w niej dwie zastawki; z prawej, tuż pod skórą, cieńsza żyła powierzchowna.

Żylaki i opuchnięte nogi: co mówią źródła

Niedomykające się zastawki jako przyczyna żylaków

Żylaki powstają, gdy zastawki, które w żyle kierują przepływem krwi, nie pracują prawidłowo. Krew wtedy zalega, naciska na ścianę żyły, a ta się rozszerza i skręca. (NHS)

Kto częściej ma żylaki na nogach (czynniki ryzyka)

Według NHS żylaki pojawiają się częściej u kobiet, osób starszych, osób z nadwagą, w ciąży, u tych, którzy dużo stoją lub siedzą, oraz wtedy, gdy występują w rodzinie. (NHS)

Ciężkie, opuchnięte nogi od stania i słonego jedzenia

Do częstych przyczyn obrzęku kostek, stóp i nóg NHS zalicza zbyt długie stanie lub siedzenie w jednej pozycji, zbyt słone jedzenie i nadwagę. (NHS)

Jak mogą dawać o sobie znać żylaki i ciężkie nogi

Żylaki mogą według NHS powodować ból, uczucie ciężkości w nogach oraz obrzęk kostek lub nóg. (NHS)

Co stoi za ciężkimi nogami właśnie u Ciebie, oceni lekarz.

9

Rozdział IIITrzy sceny z ciężkimi nogami

Trzy codzienne sceny z ciężkimi nogami

Ciężkie, opuchnięte nogi mają swoje pory i swoje miejsca. Zamiast tabel proponujemy trzy krótkie sceny z codzienności, w których łatwo rozpoznać własny dzień.

Dwie z nich kończą się tym, co mówią źródła – bez straszenia i bez obietnic. Reszta należy do Ciebie i do Twojego lekarza.

Ciężkie nogi pod koniec dnia, gdy można w końcu usiąść

Kolacja zjedzona, w telewizji wiadomości, a nogi dopiero teraz przypominają o sobie. Buty zostawiły odcisk na kostce, łydki są jak z ołowiu. Dopiero w fotelu widać, ile kilometrów dziś przeszły.

Wieczór jest wtedy krótszy, niż by się chciało, a pierwsze kroki po wstaniu z fotela – wolniejsze niż rano.

Długie stanie i ciężkie nogi przy kuchennym blacie

Pierogi na święta, przetwory na zimę, stos prania do wyprasowania. Godziny w jednym miejscu, łydki prawie się nie ruszają, a ciężar w nogach rośnie z każdą blachą.

NHS zaleca regularny ruch, na przykład spacery, dla lepszego przepływu krwi, unoszenie nóg, kiedy tylko to możliwe, oraz unikanie długiego stania i siedzenia. (NHS)

Upalny dzień, opuchnięte kostki i ciężkie nogi

Lipiec w mieście, rozgrzany chodnik, kolejka na targu. Sandały, które przy wyjściu z domu były luźne, po południu zaczynają uwierać.

W ciepłą pogodę drobne żyły się rozszerzają, a do otaczających tkanek przesącza się więcej wody niż zwykle. Grawitacja ściąga ją w stronę kostek, dlatego długie stanie w upale może sprawić, że kostki mocno spuchną. (Harvard Health Publishing, USA)

Sprawdź, jak odebrać kurację

17

Rozdział IVMiażdżyca, druga strona krążenia

Miażdżyca, czyli druga strona krążenia w nogach

Większość tej książki opowiada o żyłach, bo to o nich piszą źródła, gdy mowa o ciężkich nogach. Krążenie ma jednak drugą połowę: tętnice, które doprowadzają krew od serca do nóg. Ich kłopoty mają inne przyczyny i inny przebieg.

Miażdżyca tętnic a krążenie w nogach: co zwiększa jej prawdopodobieństwo

Przy miażdżycy tętnice się zwężają i krew z trudem przez nie przepływa. Prawdopodobieństwo zwiększają m.in. wiek powyżej 50 lat, palenie, wysoki cholesterol, wysokie ciśnienie krwi, cukrzyca, nadwaga oraz choroby serca i naczyń u bliskich krewnych. (NHS)

Miażdżyca to temat na rozmowę z lekarzem, nie na domowe domysły. Warto jednak pamiętać, że ciężkie nogi i zwężone tętnice to dwie różne sprawy – i że o jedno, i o drugie można spokojnie zapytać podczas zwykłej wizyty.

24

Rozdział VNotatki i pytania czytelników

Notatki i pytania czytelników o ciężkich nogach

Na marginesach książek ludzie zostawiają notatki. Tutaj zebraliśmy trzy takie zapiski od osób, które sięgnęły po ofertę z posłowia.

Zapiski są krótkie, jak to na marginesie: imię, miasto i kilka słów. Pod nimi kilka pytań, które łatwo nasuwają się przy tej lekturze, razem z odpowiedziami.

Notatki o ofercie dla ciężkich nóg

„Pielęgnuję róże przy domu kultury. Kurację dla nóg biorę tak samo: regularnie.”

Mariola, Tarnów

„Oprowadzam turystów po starówce. Kurację wybrałem z myślą o tych spacerach.”

Zenon, Słupsk

„Czwarte piętro, kamienica bez windy. Te schody przesądziły o wyborze kuracji.”

Kornelia, Cieszyn

Pytania na marginesie o ciężkich nogach i żylakach

Czy wszystkie przyciski w tej książce o ciężkich nogach prowadzą w jedno miejsce?

Tak. Każdy przycisk otwiera tę samą stronę oferty kuracji. Wszystkie szczegóły znajdziesz właśnie tam.

Z żylakami najpierw do lekarza czy od razu po kurację?

Lekarza żadna kuracja nie zastąpi.

Według NHS warto zgłosić się do lekarza przy bólu, swędzeniu lub obrzęku nóg, gdy żyły się pogarszają albo gdy na nodze pojawi się rana, która nie zagoi się w ciągu dwóch tygodni. (NHS)

Gdzie sprawdzę historię zastawek żylnych opisaną w rozdziałach?

Źródło stoi przy każdym fakcie: o Fabriciusie pisze biblioteka Uniwersytetu w Pittsburghu, o Galenie i Harveyu Gonville & Caius College w Cambridge, a dane o żylakach i obrzękach pochodzą z NHS i Harvard Health Publishing.

Czym jest kuracja wspomniana w posłowiu o ciężkich nogach?

To kuracja dla osób, którym dokucza uczucie ciężkich, zmęczonych nóg. Pierwsze opakowanie jest za darmo, a pełny opis oferty znajdziesz na jej stronie.

Czy miażdżyca i ciężkie nogi pod koniec dnia to to samo?

Nie. Miażdżyca dotyczy tętnic, a o ciężkich nogach źródła piszą przede wszystkim przy żyłach. Co dotyczy właśnie Ciebie, oceni lekarz.

29

PosłowieKuracja dla ciężkich nóg

Posłowie: kuracja dla osób z ciężkimi nogami

Mężczyzna z ciężkimi nogami po upalnym dniu odpoczywa na balkonie o zachodzie słońca z bosymi nogami ułożonymi wysoko na poduszce, obok wentylator — obr. 3.Koniec upalnego dnia na balkonie: mężczyzna z ciężkimi nogami siedzi z bosymi stopami ułożonymi wysoko na poduszce, a wentylator chłodzi mu nogi.

Każda dobra książka kończy się czymś dla czytelnika. Nasze posłowie to propozycja: kuracja dla osób, które dobrze znają ciężkie, opuchnięte nogi. Pierwsze opakowanie jest za darmo.

Kuracja nie zastąpi rozmowy z lekarzem ani ruchu, o którym była mowa w rozdziale III. Może za to stać się częścią Twojej codziennej troski o nogi – spokojnie, krok po kroku.

Wybieram kurację dla ciężkich nóg

35

Ciężkie nogi i krążenie Opowieść w pięciu rozdziałach i posłowiu